Basitçe, "kendimi ne kadar seviyorum, beğeniyorum ve onaylıyorum?" sorusuna verilen içsel cevaptır. İki temel ayağı vardır:
Öz-değer (Self-worth): Kişinin başarılarından bağımsız olarak, sadece var olduğu için değerli ve sevilmeye layık olduğuna inanmasıdır.
Öz-yeterlilik (Self-efficacy): Kişinin hayatın zorluklarıyla baş edebileceğine, hedeflerine ulaşabileceğine ve sorun çözebileceğine dair kendine olan inancıdır.
BENLİK SAYGISININ PSİKODİNAMİK TEMELLERİ NASIL ATILIR?
Benlik saygısı, doğum öncesinden bu yana içten içe ilmek ilmek örülmüş bir hasır gibi ruhu sarar. Bu koruyucu zırh bilincin yaşama bağlı kalması için ruhun çeperlerini hem koruyan hem de bir arada tutan bir balçık gibi işlev görür. Benlik parçalarının bütünlüğü, bu içsel mekanizmaların dengeli çalışması ile mümkündür. Benlik saygısının yüksek olması, ruhsal ve bedensel bütünlükle sağlıklı bir yaşam sürdürebilmek için hayati öneme sahiptir. Tıpkı hücre zarının hücrenin içindeki organelleri bir arada tutan bütünleştirici yapısı gibi benlik saygısı da ruhsal iyilik halinin devamı için birlikte çalışan ruhsal aygıtları bir arada tutar.
BENLİK SAYGISI NASIL ŞEKİLLENİR?
Benlik saygısı; ebeveynlerin henüz doğmamış bebeklerine atfettikleri değerle zihinsel olarak kurulmaya başlayan, doğum sonrası ise bebeğe yönelttikleri tutum ile şekillenen bir tasarımın sonucudur. Bilerek ya da bilmeden anne-babanın kendiyle olan ilişkisini bebeğe geçirdikleri bu yaşamsal yakıt, kişinin kendiyle kurduğu ilişkisini doğrudan belirler. Ebeveynin bakışına muhtaç büyüyen insan canlısı kendi varlığını ancak ötekinin gözünden donatabilir. Bu içe bakış kötü olduğunda bebeğe 'sen kötüsün' bakışı yansır; bu bakış iyi olduğunda ise bebeğe 'sen iyisin' algısı yansır. Ötekinin gözünde canlanan içgörü diğer insanlarla kurduğumuz ilişkinin taa kendisini oluşturur.
GELİŞİM DÖNEMLERİNE GÖRE BENLİK SAYGISININ GELİŞİMİ
0-6 yaş döneminde genetik miras, koşulsuz ilgi ve sevgi, güvenli bağlanma ile sağlıklı bir ilişkiden beslenerek güçlenen öz saygı; yıllar içinde kurduğumuz farklı ilişkilerle dinamik bir şekilde gelişmeye devam eder. 6-12 yaş dönemlerinde öğretmenin 'aferin'i yeterlilik duygusunu güçlendirir, 12-18 yaş dönemlerinde ise 'ben kimim' sorusuna akranların verdiği cevap ile pekişen yeterlilik duygusu kendine ait bir iç sese dönüşür.
PSİKOTERAPİNİN BENLİK SAYGISINA KATKISI
Psikoterapi danışana kendini şeffaf olarak gördüğü bir ayna tutar. Bu aynanın ötekilerden farkı, kendi içsel meselelerini çoğunlukla halletmiş yetişkin bir benliğin sunduğu saygı, sevgi ve koşulsuzluktur. Bu güvenli alanda kendi içgörüsüne soyunan benlik artık bundan sonra başkalarının uzattığı sahte kıyafetleri giymeyi reddedecektir.
