Moderatörlüğünü Büşra Mihrioğlu’nun yaptığı programın konuğu akademisyen ve sosyolog Hüseyin Tutumlu oldu.
ENFLASYONLA MÜCADELE EDEN ÜLKELER BU SAVAŞIN UZAMASINI İSTEMEZLER
ABD-İsrail işbirliği tarafından İran’a karşı başlatılan savaşla ilgili değerlendirmelerde bulunan Akademisyen Hüseyin Tutumlu konuyla ilgili şunları söyledi: “Bu savaşın bölgesel bir savaşa veya 3 ncü Dünya Savaşı'na evrilmesi şu an için mümkün değil. Ancak; böyle kısa sürede bitecek bir savaşa da benzemiyor. Trump ilk açıklamalarında 4-5 hafta gibi planlandığını, gerekirse daha uzun sürede devam edebileceğini söyledi. Bunun daha uzun süre devam etmesi, özellikle ABD ve diğer gelişmiş ülkelerin şu anda enflasyonla mücadele ettiklerini düşünürsek, enflasyonlarında artışa neden olacağı için çok da uzamasını istemezler. Ancak; İran'ın özellikle kendisine yönelik saldırılara cevap verirken, bölgede topraklarını ve üstlerini ABD ve İsrail güçlerine kullandıran ülkelere yönelik yaptığı saldırılar ve bölgede huzursuzluğu arttırması, diğer ülkeleri de bu noktada savaşa dahil etmeye çalışması, savaşın uzun sürmesi yönünde hazırlığı olduğunu gösteriyor. Bu tip çatışma durumlarında mutlaka arka kapı diplomasisi denilen arabulucu ülkelerin devreye girmesiyle görüşmeler oluyordur. Gerçi Trump, “Görüşmek istediler”, İran “Böyle bir şey olmadı” dedi ama mutlaka bu tip çatışma ortamlarında arada arabuluculuk yapanlar olacaktır.”
12 GÜN SAVAŞLARININ ORADA KALMAYACAĞI, DEVAM EDECEĞİ AŞİKARDI
“Böyle bir çatışma uzun süredir bekleniyordu.” diyen Akademisyen Hüseyin Tutumlu sözlerinin devamında şu değerlendirmelerde bulundu: “Neticede 12 gün savaşı denilen savaşta da en son İran'ın bazı nükleer tesisleri ABD’nin B2 uçaklarıyla bombalandı. Bunun orada kalmayacağı, devam edeceği de aşikardı. Özellikle İsrail'in 2023 Ekim ayının başından itibaren bölgede Hamas'a, daha sonra Hizbullah’a yönelik, Suriye'de Esad'ın gidişinden sonra Suriye'nin güneyinde özellikle Dürzilerin hamiliğine soyunması, güneyinde işgal ettiği toprakları arttırması, İran'la bir çatışma durumu olmasına rağmen halen Lübnan'a, Beyrut'a yönelik bombalamalarda bulunması. Lübnan'ın güneyine askeri harekat yapması bu çatışmanın İran yönelik müdahalenin habercisiydi.”
BU SAVAŞ ÇİN’E YÖNELİK YAPACAKLARI MÜDAHALENİN ÖNCÜLERİ GİBİ
Nihai çatışmaların burada bitmeyeceğini, Çin’in bölgedeki sorunlu noktalarına kadar götürüleceğini ifade eden Akademisyen Hüseyin Tutumlu şunları söyledi: “Egemen güçlerin bölgede ve dünyada kurdukları sisteme çomak sokan, oyunbozanlık yapan ya da gelecekte ABD’nin hegemon gücünü kırabilecek olan Çin gibi güçlerin son yıllarda sınırlandırılmaya çalışıldığını, ellerindeki gücün törpülenmeye çalışıldığını görüyoruz. Ukrayna-Rusya çatışmasında Rusya'nın güçleri ve ekonomisi törpülendi. Bölgede devlet dışı güçlerin İsrail marifetiyle ezilmesi sağlandı. Şimdi de İran'a yönelik böyle bir müdahaleyle İran'ın ekonomisi, Silahlı Kuvvetleri törpülenmeye çalışılıyor.
Burada ABD elbette rejim değişikliğini ister ama rejim değişikliği olmasa da oradaki yönetimin ABD güdümünde veya ABD ile batı çıkarlarına uygun politikalar sürdüreceğini tekrar etmesiyle bu çatışmalar sona erebilir. Ancak bu çatışmalar burada bitmeyecek, daha doğuya doğru devam edecek. Zaten Asya Pasifik dedikleri Çin’in bölgedeki sorunlu noktalarına kadar götürecekler.
Hindistan'ı yeni üretim üstü seçmeleri, Afganistan-Pakistan arasındaki çatışmalar bugün İran'a yaptıkları! Çin'e yönelik yapacakları müdahalenin öncüleri gibi. Tüm dünyada Çin ürünlerine karşı gümrük vergileri arttırılmaya gayret ediliyor.”
İRAN HUZUR BULMADIĞI BİR ORTAMDA BÖLGEDE HUZUR VERMEYECEĞİNİ GÖSTERMEK İSTİYOR
İran’ın bölgede kendisine yönelik huzur bulmadığı bir ortamda huzur vermeyeceğini göstermek istediğini sözlerine ekleyen Akademisyen Hüseyin Tutumlu, “İran'ın kendi bölgesinde etkin güç olmak isteğiyle veya kendisini savunma içgüdüsüyle bölgedeki bütün Şii gruplarını finanse ettiği, onları kışkırttığı, zaman zaman silahlı çatışmalarda kullandığı biliniyor. Dolayısıyla bölge ülkeleri İran'a yapılan bu müdahaleden çok da rahatsız olmadıkları zaten gözüküyor ki! İran'da onlara, bölgede kendisine yönelik huzur bulmadığı bir ortamda bölgede huzur vermeyeceğini bir kez daha göstermek istiyor. Bu şekilde ABD üzerine baskı yaparak barışa zorlamaya çalışıyor bölge ülkelerini. Ama bunun böyle hemencecik olması beklenmiyor.”
İRAN PJAK MARİFETİYLE BİR TAKIM EYLEMLER GERÇEKLEŞTİRECEK
İran’da uzun sürecek bir savaş senaryosunun yazılabileceğini ifade eden Akademisyen Hüseyin Tutumlu, “ABD ve İsrail bölgede daha önce Suriye'de, Irak'ta hatta Türkiye'nin bir bölümünde uzun yıllardır özellikle Kürtler üzerinden emperyalistlerin birtakım girişimlerde bulunduğunu biliyoruz. Görünen o ki! İran'ın PKK kolu olan PJAK marifetiyle birtakım eylemler gerçekleştirecekler. Orada tarihte Mahabad Cumhuriyeti denilen kısa bir süre devlet girişimi de olduğu için muhtemelen onu yeniden ihya sözü vererek oradaki Kürt gruplarını hareketlendirecekler. Zaten Suriye'den ayrılan PKK unsurları Kandil'e geçmişlerdi. Belki onların bir kısmını Kandil'den İran’a geçirmeleri söz konusu olabilir. Bu şekilde İran'da uzun sürecek bir savaş senaryosu da yazabilirler.
Ama bu o kadar kolay olmayacaktır İran'da. Çünkü; yabancı veya bu tip kalkışmalarda Suriye'de önce yerel halkın muhalefeti söz konusuydu. Daha sonra yabancı savaşçılar vesaire geldi. Ama İran'da yerel halkın henüz büyük çaplı bir hareketini görmüyoruz.
Tabii Şia’daki yas kültürü ve İran Devlet yöneticilerinin başta Velayet-i Fakih dedikleri Ali Hamaney olmak üzere onlara yapılan suikast vesaire, halkın hem öfkesini her arttıracak hem de direniş gücünü yükseltecek görünüyor. Tabii bu bugün için böyle. Eğer bu süreç uzarsa ne tip sonuçlar doğurur onu henüz bilmiyoruz.”
AKBABALAR BÖLGEYE AKIN ETMEYE BAŞLADI
ABD’den geriye kalacaklardan ısırık almak isteyen emperyalistlerin bölgeye akın etmeye başladığını söyleyen Akademisyen Hüseyin Tutumlu, “Bütün çatışmaların, savaşların mağdurları büyük ölçüde sivil halk, çocuklar, kadınlar oluyor. Henüz daha başlangıçta bir okulda 180’in üzerinde kız çocuğu katledildi. Bunlar toplumsal hafızada yer edecek olaylar. Dolayısıyla ABD ve onun işbirlikçileri emperyalistlere yönelik öfke, direniş kolay kolay bitmez.
Bir de bu çatışmalar başladıktan sonra her zamanki gibi emperyalist bazı akbabalar mesela; İngiltere bölgeye ek kuvvetler gönderdi. Fransa bir uçak gemisi gönderdi. Bölgede meydana gelen olaylardan, ABD’den geriye kalacak şeylerden ısırık almak için emperyalistler yine her zamanki gibi utanmazca, hayasızca bölgeye akın etmeye başladılar.
İnsan hakları bir ülkenin egemenlik hakkının ihlal edilmesi gibi uluslararası hukuk açısından değerli olan hiçbir şeyin bugün bir ehemmiyeti kalmadığını görüyoruz. Artık zorun tek yaptırım aygıtı haline geldiği bir dönem yaşıyoruz.”
TÜRKİYE DAHİL BÜTÜN ÜLKELERDE ENFLASYONDA ARTIŞA NEDEN OLACAK
Savaşın uzamasının ekonomi üzerindeki etkilerinden bahseden Akademisyen Hüseyin Tutumlu konuyla ilgili şunları söyledi: “Türkiye 2023 seçimleri sonrası bir ekonomik program uygulamaya başladı. Enflasyonu düşürme noktasında! Gerçekten halkın da bedel ödediği bir program gözüküyor. Özellikle sabit-dar gelirlilerin büyük bedel ödediği. Çatışmanın, savaş halinin uzun süre devam etmesi, enerji fiyatlarında yükselmeyi kaçınılmaz kılacaktır ki! zaten hemen bu hafta da gördük enerji fiyatlarındaki sıçramayı. Bu doğaldır ki! Türkiye dahil bütün ülkelerde enflasyonda artışa neden olacaktır. Dolayısıyla Türkiye'nin enflasyonla mücadele programında sıkıntıya yol açması kaçınılmaz. Onun için Mart ayı toplantısında faiz indirimi öngörülürken şu anda herkesin beklentisi faizde herhangi bir indirim olmayacağı yönünde. Tüm dünyada ekonomik göstergeler, olumsuz yönde etkileniyor.
Mutlaka Avrupa Birliği ülkeleri, bizim gibi bölgesel güç olan ülkeler bununla ilgili birtakım müdahalelerde bulunacaklardır. Ama bunu inşa etmekte zaman ister. Onun için bir süre daha ABD ve müttefiklerinin zor kullanma metodlarına şahit olacağız diye görünüyor. Türkiye bu noktada tarafsız duruşunu, arabuluculuk konumunu koruması, hem bölge hem Dünya için en gerekli duruştur diye düşünüyorum ve bunu da devam ettiriyor.” ifadelerini kullandı.
Programın tamamını aşağıdaki linkten izleyebilirsiniz.
https://www.youtube.com/watch?v=S9vLM4j7quY
